İstinaf Nedir ?

Bu sebeple istinaf kanun yolunu mümkün olan en açık ve net ifadelerle anlatmaya çalışacağız. Sözlük anlamı “yeniden başlama” olan istinaf, hukuk terminolojisinde sözlük anlamına benzer, fakat kısmen farklı bir manaya sahiptir.

İstinaf yolu nedir ?

Kısaca ifade etmek gerekirse “istinaf yolu” ilk derece mahkemelerince verilmiş olan kararlara karşı başvurulan ve söz konusu kararların ikinci derecedeki yargılama makamlarınca gerek vakıa ve gerekse hukukî açıdan incelenmesi sürecine verilen isimdir. İstinaf kanun yolunun temyiz kanun yolundan en önemli farkı, istinaf merciinin kimi durumlarda ilk derece mahkemesinin yerine geçerek esastan karar verebilmesidir.

İstinaf mahkemesi nedir ?

İstinaf mahkemesi, ilk derece mahkemelerince verilmiş olan kararları ikinci derecede (istinâfen) inceleyen yargı merciidir. İstinâf incelemesini yapacak merci, 2004 tarihli 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun ile “Bölge Adliye Mahkemeleri” olarak belirlenmiştir. Bölge Adliye Mahkemeleri, bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur.

Bölge adliye mahkemelerinin yargı çevrelerinin belirlenmesine, değiştirilmesine veya bu mahkemelerin kaldırılmasına Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca karar verilir. (5235 S.K, m. 25) Bölge adliye mahkemeleri, başkanlık, ceza daireleri başkanlar kurulu, hukuk daireleri başkanlar kurulu, daireler, bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı, bölge adliye mahkemesi adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur. (5235 S.K, m. 26) Bölge adliye mahkemeleri, hukuk ve ceza dairelerinden oluşur.

Her bölge adliye mahkemesinde en az üç hukuk ve en az iki ceza dairesi bulunur. Gerekli hâllerde dairelerin sayısı, Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca artırılıp azaltılabilir. Dairelerde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur. (5235 S.K, m. 29) Başlangıçta 7 ilde kurulmuş olan bu mahkemelerin sayısı 2019 yılındaki son değişikliklerle artmıştır. 2020 yılı itibariyle 15 ilimizde Bölge Adliye Mahkemesi kurulmuş bulunmaktadır.

Bunlar İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Sakarya, Konya, Antalya, Adana, Kayseri, Samsun, Gaziantep Trabzon, Diyarbakır, Erzurum ve Van Bölge Adliye Mahkemeleridir. Bu Bölge Adliye Mahkemeleri’nin bünyesinde mevcut bulunan hukuk ve ceza daire sayısı Mahkemelerin yoğunluğuna göre değişmektedir. Mesela Ankara’da 17’si faal 31 Ceza Dairesi, 27’si faal 48 Hukuk Dairesi bulunmakta iken; Erzurum’da 5’i faal 9 kurulu Ceza Dairesi, 6’sı faal 10 kurulu Hukuk Dairesi bulunmaktadır. Bölge Adliye Mahkemeleri sadece kendi yargı çevrelerinde bulunan ilk derece mahkemelerinin karlarını inceleme yetkisini hâizdirler. Bunun yanında daireler arası işbölümü ilişkisi uyarınca her daire kendi işbölümüne denk düşen dava türlerine bakmak durumundadır.

İstinaf Kanun Yoluna Başvurulabilecek Haller:

Kural olarak ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilir. Nihai kararlar dışında ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi ile bu taleplerin kabulü halinde itiraz üzerine verilen kararlara karşı da istinaf kanun yoluna başvurulabilir.

Hukuk yargılamasında istinaf kanun yoluna başvuruda malvarlığına ilişkin davalarda belirli sınırı geçen kararlar hakkında istinafa başvuru hakkı mevcut olup bu şekilde yargı sürecinin uzamasının önlenmesi hedeflenmiştir.

01.01.2021 tarihinden itibaren verilen;

• İcra Hukuk Mahkemesinde 13.740 TL’yi geçen,
• İş Mahkemesinde 5.880TL’yi geçen,
• Asliye Hukuk, Aile, Ticaret, Sulh Hukuk, Kadastro Mahkemelerinde 5.880 TL’yi geçen kararlarda istinaf kanun yoluna başvurulabilecektir.

01.01.2020-01.01.2021 tarihleri arasında verilen kararlar için ise bu sınırlar şu şekildeydi;

• İcra Hukuk Mahkemesinde 12.600 TL’yi geçen, İş Mahkemesinde 5.390 TL’yi geçen,
• Asliye Hukuk, Aile, Ticaret,
• Sulh Hukuk, Kadastro Mahkemelerinde 5.390 TL’yi geçen kararlarda istinaf kanun yoluna başvurulabilecektir.

Ceza yargılamasında ise ilk derece ceza mahkemelerinin son kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilir Ceza mahkemelerinin son kararları, yani hüküm olarak kabul edilen kararları; beraat, mahkumiyet, düşme, ceza verilmesine yer olmadığı kararı, davanın reddi, güvenlik tedbirine hükmedilmesi şeklindeki kararlarıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu m.272’ye göre; 15 yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, istinaf başvurusu yapılmasa bile istinaf yargılamasına tabidir.

İstinaf kanun yoluna başvuran kişinin hukuki yararının bulunması gerekmektedir. Örneğin; ilk derece mahkemesinde lehine karar verilmiş tarafın kural olarak istinafa başvurmada hukuki yararı yoktur, denebilir.

Ceza Yargılamasında Bazı Kararlara Karşı İstinaf Kanun Yoluna Başvurulamayacaktır

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. maddesinin 3. fıkrasına göre;

• 3000 TL dahil adli para cezasına “mahkumiyet hükümleri” aleyhine istinaf kanun yoluna başvurulamaz.
• Üst sınırı 500 günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan “beraat hükümleri” kesindir. Bu hükümler aleyhine istinaf yoluna başvurulamaz
• Özel kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümler aleyhine de istinaf kanun yoluna başvurulmaz.

İstinaf Mahkemesinde Ne Kadar Sürede Karar Verilir?

Günümüzde bölge adliye mahkemeleri tarafından gerçekleştirilen istinaf incelemesi yaklaşık olarak 1,5 ila 2 yıl arasında sonuçlanmaktadır.

İstinaf Mahkemesi Karar Bozma Oranı Ne Kadar?

Adalet Bakanlığı tarafından açıklanan 2021 yılı istatistiklerine göre;

• Yargıtay Ceza Genel Kurulu bozma oranı %27,9
• Yargıtay Ceza Daireleri bozma oranı %32,2
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bozma oranı %46,2
• Yargıtay Hukuk Daireleri bozma oranı %13,6 şeklindedir.
• Bölge adliye mahkemelerinde bu oranların biraz daha yüksek olduğu söylenebilir.

Dosya Durumu Açık Ne Demek?

Dosya durumu açık, dosyanın hala inceleme aşamasında olduğu ve karar verilmediği anlamına gelmektedir. Mahkemece karar verildiği takdirde Uyap sisteminde karar verildiği belirtilir.

Ön İnceleme İçin Atama Bekliyor Ne Demek?

Dosyanın inceleme için sırasını beklediği dönemdir. Dosya istinaf incelmesi yapılmak üzere bölge adliye mahkemesine gönderildiği takdirde inceleme yapılana kadar bekler. Bu dönemde dosya Uyap’ta ön inceleme için atama bekliyor olarak görüntülenir.

Karara Çıkmış Dosya Kaç Günde Sonuçlanır?

Gerekçeli kararın ceza mahkemelerinde hükmün tefhiminden itibaren 15 gün; hukuk, vergi ve idare mahkemelerinde ise tefhimden itibaren 1 ay içerisinde yazılması gerekmektedir. Tefhim ya da gerekçeli kararın taraflara tebliği ile istinafa başvuru süreleri başlar.

Bu konu hakkında benzer makaleler için tıklayın