Suça Sürüklenen Çocuk Nedir? Çocukların Ceza Yargılamasında Hakları ve Verilebilecek Tedbirler

Suça Sürüklenen Çocuk Hukuku, Ceza Ehliyeti Yaş Sınırları ve Yargılama Süreci Rehberi

Suça Sürüklenen Çocuk (SSÇ) Kavramı ve Hukuki Tanımı

Suça sürüklenen çocuk (SSÇ), Türk ceza mevzuatında kanunların suç saydığı bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen ya da işlediği fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbirine karar verilen, 18 yaşını doldurmamış bireyleri ifade eder. Hukuk sistemimiz, çocukların işlediği fiillerde cezalandırıcı olmaktan ziyade onarıcı ve koruyucu bir yaklaşımı benimser. Bu kapsamda yürütülen adli süreçlerde 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Türk Ceza Kanunu hükümleri birlikte uygulanır.

Çocukların ceza yargılamasındaki konumu, yetişkin yargılamasından tamamen farklı hukuki ilkelere dayanır. Yargılamanın ana gayesi, çocuğu toplumdan soyutlamak değil, ıslah ederek yeniden topluma kazandırmaktır. Ceza hukuku alanındaki 10 yıllık tecrübemiz göstermektedir ki, kolluk aşamasından itibaren atılacak doğru adımlar çocuğun tüm geleceğini doğrudan etkilemektedir.

Alkollü Araç Kullanma Suçu Nedir? Ehliyete El Koyma ve Ceza Davası Süreci yazımızı okumak için

Yaş Gruplarına Göre Ceza Ehliyeti

Türk Ceza Kanunu’nun 31. maddesi uyarınca çocukların ceza ehliyeti yaş gruplarına göre üç farklı kademede değerlendirilmektedir:

0 – 12 Yaş Grubu Çocuklar

Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış olan çocukların ceza sorumluluğu kesinlikle bulunmamaktadır. Bu yaştaki çocuklar hakkında ceza kovuşturması yapılamaz, hapis cezası verilemez ve gözaltı işlemi uygulanamaz. Bu yaş grubundaki çocuklar hakkında yalnızca koruyucu ve destekleyici tedbirler kararlaştırılabilir.

12 – 15 Yaş Grubu Çocuklar

Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış çocukların ceza ehliyeti incelemeye tabidir. Çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğinin (idrak gücünün) gelişip gelişmediği tespit edilir. Bu husus, Adli Tıp Kurumu veya uzman psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılar tarafından hazırlanan Sosyal İnceleme Raporu (SİR) ile belirlenir. Algılama yeteneği gelişmemişse ceza verilmez; gelişmişse cezada indirime gidilir.

15 – 18 Yaş Grubu Çocuklar

Fiili işlediği tarihte 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çocukların işlediği fiilin anlam ve sonuçlarını kavrama yeteneğinin geliştiği kabul edilir. Bu gruptaki çocukların ceza ehliyeti vardır; fakat yetişkinlere kıyasla kanunda öngörülen oranlı ceza indirimleri uygulanır.

Türk ceza adalet sisteminde çocuğun yüksek yararı ilkesi esastır. Çocuklar hakkında verilecek kararlarda hürriyeti bağlayıcı cezalar yerine öncelikle topluma kazandırıcı tedbirler değerlendirilir.

Çocukların Ceza Yargılamasındaki Temel Hakları

Soruşturma ve kovuşturma aşamasında suça sürüklenen çocukların kanunen koruma altına alınmış özel hakları mevcuttur:

• Zorunlu Müdafi (Avukat) Hakkı: Çocuk, avukat istemediğini söylese dahi kendisine baro tarafından zorunlu avukat atanır. Avukat hazır bulunmaksızın ifadesi alınamaz.
• Kelepçe Takma Yasağı: Çocuklara zincir, kelepçe veya benzeri aletler takılamaz. İstisnai olarak kaçmalarını önleyecek güvenlik tedbirleri alınabilir.
• Duruşmaların Gizliliği: Çocuk mahkemelerindeki yargılamalar gizli yapılır. Duruşma salonuna üçüncü kişiler alınmaz ve dava detayları çocuğun kimliğini ifşa edecek şekilde yayınlanamaz.
• Ebeveyn ve Uzman Bulundurma: İfade veya sorgu esnasında çocuğun kanuni temsilcisi (anne/baba) ile bir sosyal çalışmacı ya da pedagog hazır bulunabilir.
• Gözaltı ve Tutuklamada Ayrılık: Muhafaza altına alma veya tutuklama hallerinde çocuklar yetişkinlerden tamamen bağımsız alanlarda barındırılır.

Verilebilecek Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında mahkemeler, ceza vermek yerine veya verilen cezanın yanında şu tedbirlere hükmedebilir:

• Danışmanlık Tedbiri: Çocuğa ve ailesine çocuk yetiştirme ve davranış yönlendirmesi konusunda uzman desteği sağlanmasıdır.
• Eğitim Tedbiri: Çocuğun bir eğitim kurumuna devam etmesinin veya bir meslek edindirme kursuna gönderilmesinin sağlanmasıdır.
• Bakım Tedbiri: Çocuğun bakımından sorumlu kimsenin bulunmaması halinde resmi veya özel bakım kurumlarına yerleştirilmesidir.
• Sağlık Tedbiri: Çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması adına gerekli tıbbi tedavi ve rehabilitasyonun uygulanmasıdır.
• Barınma Tedbiri: Barınacak yeri olmayan çocuklara güvenli bir yaşam alanı sağlanmasıdır.

Ayrıca yasal koşulları oluştuğunda Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (KDAE) veya Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararları uygulanarak çocuğun adli sicil kaydı alması önlenmektedir.

Olay: Gaziantep’te 14 yaşında olan (A.K.), arkadaş çevresinin yönlendirmesiyle bir hırsızlık olayına karışmış ve hakkında suça sürüklenen çocuk sıfatıyla hırsızlık suçundan ceza soruşturması başlatılmıştır.

Hukuki Süreç ve Müdafilik: Ceza hukuku alanındaki 10 yıllık tecrübemizle dosyaya müdahil olunduğunda, çocuğun yaş grubunun 12-15 yaş aralığı olduğu dikkate alınarak mahkemeden ayrıntılı bir Sosyal İnceleme Raporu (SİR) talep edilmiştir. Hazırlanan uzman raporunda, (A.K.)’nin olayın hukuki anlam ve sonuçlarını tam olarak algılayamadığı, arkadaş baskısı altında hareket ettiği tespit edilmiştir.

Sonuç: Mahkeme, sunulan uzman raporları ve yapılan hukuki savunmalar doğrultusunda çocuk hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar vermiştir. Çocuğun topluma kazandırılması amacıyla hakkında Danışmanlık Tedbiri ve Eğitim Tedbiri uygulanmasına hükmedilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

İletişim, Yasal Uyarı ve Kaynaklar

Avukat Aziz Cihan Kaçıran
Gaziantep Barosu Sicil No: 2423 | İletişim: 0532 715 47 05

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Kaynaklar:

• 5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu
• 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu (m. 31, m. 32)
• 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu Kararları