Şikâyete Bağlı Suçlar ile Resen Takip Edilen Suçlar Arasındaki Hukuki Farklar ve Vazgeçmenin Sonuçları
Ceza yargılaması sürecinde mağdur veya müştekilerin en sık merak ettiği konuların başında, şikâyetten vazgeçmenin (feragat) devam eden dava üzerindeki hukuki etkisi gelmektedir. Uygulamada tarafların kendi aralarında anlaşması veya yaşanan zararın giderilmesi gibi nedenlerle şikâyet hakkından vazgeçilmek istenmektedir. Ancak bu durumun her suç tipi için aynı sonucu doğurup doğurmayacağı, Türk Ceza Kanunu’ndaki (TCK) düzenlemelere göre değişiklik arz eder. 10 yıllık mesleki tecrübemiz ve Gaziantep Barosu’na kayıtlı bir ceza avukatı olarak edindiğimiz pratik birikimle, şikâyetten vazgeçmenin mahkeme sürecine etkilerini ve suç türlerine göre doğuracağı neticeleri detaylıca ele alacağız.
Hukuk sistemimizde suçlar temel olarak “şikâyete bağlı suçlar” ve “resen (kendiliğinden) takip edilen suçlar” olmak üzere ikiye ayrılır. Bir suçun hangi kategoride yer aldığı, savcılığın soruşturma başlatması ve mahkemenin yargılamayı sürdürmesi açısından kritik bir ayrımdır. Şikâyete bağlı suçlarda, kanun koyucu soruşturma ve kovuşturma yapılmasını mağdurun iradesine bağlamıştır. Buna karşılık, toplum düzenini doğrudan sarsan ağır suçlarda ise devlet, mağdur şikâyetçi olmasa dahi süreci resen yürütmek zorundadır.
Şikâyete bağlı suçlarda, mağdur veya müşteki soruşturma aşamasında savcılığa veya kovuşturma aşamasında mahkemeye dilekçe vererek ya da duruşmada sözlü beyanda bulunarak şikâyetinden vazgeçebilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’na göre, şikâyete bağlı bir suçta şikâyetten vazgeçme, kamu davasının düşmesi sonucunu doğurur. Yani mahkeme düşme kararı vererek davanın düşmesine hükmeder. Ancak burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, vazgeçmenin kanuni süresi içinde ve yetkili makamlar önünde yapılmasıdır.
Resen takip edilen suçlarda ise durum tamamen farklıdır. Toplumun huzurunu ve kamu düzenini doğrudan ilgilendiren bu suç tiplerinde, mağdurun şikâyetini geri alması veya şikâyetçi hiç olmaması davanın düşmesine yol açmaz. Savcılık delilleri toplar ve kamu davasını açar; yargılama aşamasında müştekinin “şikâyetimden vazgeçiyorum” demesi hakimleri bağlamaz. Mahkeme yargılamaya devam ederek sanığın beraatine veya mahkûmiyetine karar verir. Bu aşamada mağdurun beyanı ancak takdiri indirim nedenleri veya şahsi cezasızlık sebepleri gibi hususlarda mahkeme tarafından dikkate alınabilir.
Hangi suçların şikâyete bağlı olduğu TCK m. 73 ve ilgili maddelerde açıkça düzenlenmiştir. Genellikle hakaret, kasten yaralamanın basit şekli, cinsel tacirlerin bir kısmı veya güveni kötüye kullanma gibi suçlar şikâyete tabidir. Buna karşılık kasten öldürme, yağma, gasp, uyuşturucu ticareti, nitelikli dolandırıcılık ve resmi belgede sahtecilik gibi suçlar resen takip edilir. Bu tür suçlarda tarafların kendi aralarında anlaşması dahi davanın düşmesini sağlamaz, ancak etkin pişmanlık hükümleri gibi bazı istisnai durumlarda cezada indirim yapılabilir.
Sanal Bahis ve Yasa Dışı Bahis Suçu Nedir? Para Transferi Yapan Kişinin Ceza Sorumluluğu yazımızı okumak için
“Ceza yargılamasında şikâyetten vazgeçme iradesi, her suç tipi için aynı hukuki sonucu doğurmaz; suçun kanundaki vasfı ve takibinin şikâyete bağlı olup olmadığı mutlaka önceden incelenmelidir.”
Basit Yaralama Suçunda Şikâyetten Vazgeçmenin Yargılamaya Etkisi
Ofisimize başvuran müvekkilimiz Ahmet Bey, komşusu ile yaşadığı tartışma sonucunda fiziki arbede yaşandığını ve hakkında basit kasten yaralama suçundan asliye ceza mahkemesinde dava açıldığını belirtmiştir. Olay sonrasında tarafların aralarındaki anlaşmazlığı giderdiği, sulh oldukları ve müştekinin şikâyetinden vazgeçmek istediği bilgisi alınmıştır. İncelememiz sonucunda, TCK m. 86/2 kapsamında kalan basit yaralama suçunun şikâyete tabi olduğu tespit edilmiştir. Mahkemeye sunulan şikâyetten vazgeçme dilekçesi ve duruşmadaki beyanlar doğrultusunda, mahkeme kamu davasının düşmesine karar vermiştir. Bu örnek, şikâyete bağlı suçlarda doğru zamanda yapılan hukuki müdahalenin süreci nasıl lehe sonuçlandırdığını açıkça göstermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Şikâyetten vazgeçme her aşamada yapılabilir mi?
Şikâyetten vazgeçme, suçun takibi şikâyete bağlı olmak şartıyla, hüküm kesinleşinceye kadar her aşamada yapılabilir. Ancak karar kesinleştikten sonra şikâyetten vazgeçme cezanın infazını (cezaevinde infaz sürecini) durdurmaz.
Sanık beraat eder mi yoksa dava düşer mi?
Şikâyetten vazgeçme nedeniyle verilen karar beraat değil, “kamu davasının düşmesi” kararıdır. Bu iki kavram hukuki sonuçları bakımından birbirinden farklıdır.
Vazgeçtikten sonra yeniden şikâyetçi olunabilir mi?
Kanuni süreler içerisinde şikâyet hakkını kullanıp sonradan vazgeçen kişi, bu vazgeçmesinden kural olarak dönemez ve aynı olay nedeniyle yeniden şikâyet hakkını kullanamaz.
İstinaf veya Yargıtay aşamasında şikâyetten vazgeçilebilir mi?
Evet, dosya istinaf veya temyiz incelemesindeyken de şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçmek mümkündür. Bu durumda yüksek mahkeme veya ilgili daire düşme kararı verilmesi için dosyayı yerel mahkemeye iade eder.
Gaziantep Barosu Sicil No: 2423 | İletişim: 0532 715 47 05
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) Madde 73 ve İlgili Hükümleri
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) Uygulama Esasları
- Yargıtay Ceza Dairesi Emsal İçtihatları ve Kararları
Bir yanıt yazın